Ziemowit Sokołowski
1788-1827
Ten wybitny francuski inżynier oraz uczony w dziedzinie optyki, specjalizował się głównie sformułowaniem praw fizycznych dotyczących światła. Ojciec Augustina, Jacques Fresnel , był architektem. Pierwsze lata życia spędził w Cherbourgu. Tam jego ojciec był zatrudniony przy rozbudowie portu. Gdy budowę przerwano, rodzina przeniosła się na wieś w pobliżu Caen. Początkowo edukacją syna zajmowali się jego rodzice. Do publicznej szkoły w Caen trafił dopiero w wieku 12 lat. Tam dał się poznać jako dobry uczeń w przedmiotach ścisłych, zwłaszcza w matematyce. Przedmioty humanistyczne nie były jego domeną. Wydaje się temu przeczyć powyższy wizerunek, na którym uczony wygląda raczej na poetę. No cóż, pozory niekiedy mylą.
Stosownie do uzdolnień, w 1804 r rozpoczął studia w Szkole Politechnicznej w Paryżu. W dwa lata później studiował już w paryskiej Szkole Mostów i Dróg. W 1809 r otrzymał dyplom i został inżynierem w służbie rządu. Ta zaszczytna praca jednak nie w pełni go satysfakcjonowała. Był wątłego zdrowia, a praca w terenie i dozorowanie ludzi na licznych budowach, nie odpowiadały jego naturze. Jednak poczucie obowiązku oraz etos pożytecznej pracy spowodowały, że wytrwał mimo wszystko w służbie państwowej. Poza uzyskanym formalnym wykształceniem inżynierskim, nadal pozostał samoukiem i w wolnym czasie szukał osobistego spełnienia w indywidualnej pracy naukowej. Augustin Fresnel dokonał wielu fundamentalnych odkryć w zakresie teorii światła.
Wiedza tam zawarta, poparta była licznymi udanymi doświadczeniami, zastosowanymi również w praktyce. Przy okazji: ewolucja źródeł światła i wspomagających je systemów optycznych, zawarta została wcześniej w naszej zakładce :”zarys techniki i historii”.
Z naszego punktu widzenia najbardziej godnym uwagi jest zaprojektowanie przez tego wybitnego uczonego soczewki składającej się z szeregu pierścieniowych wycinków mniejszych soczewek optycznych. Zwiększyła ona wielokrotnie silę światła. Z tego powodu znalazła zastosowanie w morskich znakach nawigacyjnych, w tym również w latarniach morskich. Stąd bierze się nazwa „soczewka Fresnela”. Pierwsza imponująca soczewka obrotowa została zainstalowana w1823 r w latarni morskiej Cordouan, opisanej uprzednio w naszej zakładce „ze świata”. Ta latarnia morska, uznawana jest przez wielu, za najpiękniejszą na świecie.
W morskich znakach nawigacyjnych zastosowano różnorodne formy optyki Fresnela. Od stosunkowo lekkich „soczewek bębnowych” instalowanych w niedużych lecz bardzo licznych znakach nawigacyjnych, do wielkich soczewek w latarniach morskich, których masa dochodziła do kilku ton. Z ich wykonaniem wiązało się kilka istotnych problemów technologicznych. Po pierwsze, należało wykonać niełatwy odlew z przejrzystego szkła o dosyć skomplikowanym kształcie. Taki odlew musiał być poddany dodatkowo bardzo precyzyjnemu oszlifowaniu i polerowaniu, dla uzyskania nienagannej przejrzystości. Po wtóre bardzo ciężkie rotacyjne soczewki o napędzie zegarowym, musiały być odpowiednio „ułożyskowane” dla zmniejszenia oporu tarcia. Aby to osiągnąć stosowano metalowe wałki, lub rtęciowe koliste prowadnice. Rtęć z uwagi na znaczny ciężar objętościowy i niepodatność na zamarzanie, świetnie się do tego nadawała. Za to emituje szkodliwe dla zdrowia opary. W tych czasach jednak nikt się tym nie przejmował. Tak czy inaczej, soczewki Fresnela, były o ok 90% wydajniejsze i znacznie lżejsze od porównywalnych soczewek o klasycznym (półksiężycowym) przekroju. Ich uproszczony schemat oraz drogę światła wewnątrz nich, można ujrzeć na załączonych szkicach.
W swym niezbyt długim życiu, uczony doczekał się jednak należnego uznania. I to powinno nas cieszyć. W 1819 r otrzymał Grand Prix Francuskiej Akademii Nauk.
Od 1821 r był egzaminatorem w paryskiej Szkole Politechnicznej. W 1823 r został członkiem Francuskiej Akademii Nauk. W 1824 otrzymał Order Narodowy Legii Honorowej- najwyższe francuskie odznaczenie. Zyskał uznanie również za granicą. W 1825 r na swego członka przyjęło go Towarzystwo Królewskie w Londynie. To Towarzystwo Naukowe jest najstarszą nieprzerwanie istniejącą (od 1663 r) akademią naukową. Wzmiankowana instytucja przyznała mu Medal Rumforda w 1827 r. Odznaczenie zostało doręczone, gdy uczony był już niestety umierający. Zmarł na gruźlicę 14.VII. 1827 w Ville-d’ Avray. Miał wówczas niespełna 40 lat. Szczególnym sposobem uznania dla uczonego było wygrawerowanie jego nazwiska na wieży Eiffla pośród 72 słynnych francuskich naukowców, inżynierów i matematyków. Zatem towarzystwo miał tam doprawdy …doborowe.
Innego rodzaju symbolicznym uhonorowaniem wspaniałych dokonań tego słynnego uczonego, jest jego popiersie na tle sferycznej soczewki, której był twórcą. Popiersie, którego autorem był David d’ Angers, wystawione jest w Musėe national de la Marine.
